سينماي ايران اين روزها روزگار بحراني را پشت سر مي گذارد. وزارت ارشاد دولت نهم ظاهر را طوري آراسته که سينما همچون بيماري بزک کرده خود نمايي مي کند. سالن ها تعمير مي شود، فيلم ها به ظاهر خوب مي فروشند و کارگردان ها نيز که مشغول کارند. پس ايراد کجاست؟ اما همگي مي دانند که تداوم اين حرکت از درون لايه هاي سينما را مي خورد و آنچه باقي مي ماند بناي پوسيده ايست که هرلحظه بيم فرور ريختن آن مي رود... .
تنها 15 روز ديگر به برگزاري جشنواره بين المللي فيلم فجر به عنوان نقطه پايان يک سال سينمايي ايران باقي مانده است. اين درحالسيت که مديران جشنواره هنوز جزئيات چنداني را در باب چگونگي برگزاري و بخش هاي مختلف آن در اختيار اهالي مطبوعات قرار نداده اند. اين مسئله براي جشنواره اي که بيست و هفتمين دوره خود را پشت سر مي گذارد و هنوز برنامه ريزي هاي خود را در دقيقه 90 انجام مي دهد براي خارجي ها بعيد و مشکوک و براي ما ايراني ها امري بديهي و عادي است.

امسال مسئولين تصميم گرفته اند اعضاي هيات انتخاب را تا زمان قطعي شدن نتايج انتخاب فيلم ها معرفي نکنند. اين اتفاق تنها در مورد فيلم هاي خارجي رخ نداده است. البته فيلم هاي خارجي که براي حضور در اين جشنواره معرفي مي شوند آنقدر بي رمق هستند که تنها به کار پر کردن ويترين ها مي آيند و در عمل چندان کار آيي لازم را ندارند.
از همين رو بود که سال گذشته برگزار کنندگان جشنواره بر آن شدند براي رنگ و بو دادن به اين بخش 5 روز ابتدايي را به نمايش فيلم هاي خارجي اختصاص دهند تا بتوانند ان را از زير چتر سينماي ايران بيرون بکشند و هياهويي مطبوعاتي براي آن تدارک ببينند.

امسال آنگونه که مشخص است هياتي صوري به بازبيني فيلم ها مشغول هستند. در کنار چند نام سينمايي تصميمات اصلي را نمايندگاني از وزارت ارشاد و اطلاعات مي گيرند که فيلم ها را در خفا مي بينند و براي آنها حکم بودن يا نبودن صادر مي کنند.

البته فارابي تمهيدي تازه را نيز براي نظر سنجي عمومي انجام داده است. از اين رو که مطبوعات خوراک خبري مي خواهند فارابي از آنها مي خواهد که حدس بزنند چه فيلم هايي در جشنواره فجر به نمايش در مي آيد. نام اين فيلم ها در جرايد مطرح مي شود و بعد فارابي سريع گوش به واکنش هاي نهاد هاي موازي وزارت ارشاد مي سپارد. از اين طريق فيلم هايي که بوي دردسر از آنها به مشام مي رسد سريع حذف مي شوند. پس در اين ميان هيات انتخاب کارايي چنداني ندارد و تنها کاري فرمايشي را برعهده دارد.
اين درحاليست که وضعيت مضموني در سينماي ايران کاملا مشخص است. فيلمفارسي هاي اسلامي بسيار سريع مجوز مي گيرند و کارگردان هاي مطرح بايد مدت ها منتظر بمانند. ابتداي هفته اي که گذشت دکتر علي رفيعي کارگردان مطرح تئاتر که فيلم موفق ماهي ها عاشق مي شوند را ساخت، در گفت و گويي با ايسنا اظهار داشت که فيلمنامه هاي من را رد مي کنند و مي گويند تو دگر انديش هستي و مي خواهي تفکرات سنتي را مقابل مدرنيته قرار دهي.

آنچه مسلم است اين اتفاق تنها به رفيعي محدود نمي شود و به طور حتم مهرجويي، فرمان آرا و بسياري ديگر نيز اين جملات را شنيده اند. اما در عوض کارگردان هايي همانند قدرت الله صلح ميرزايي، مسعود ده نمکي، سعيد سهيلي و هم طرازان آنها به راحتي فيلم مي سازند و آب از آب تکان نمي خورد. زماني که در ميان فيلم هاي در حال توليد صفار هرندي به بازديد از پشت صحنه فيلم اخراجي ها مي رود مشخص مي شود سينماي مورد نظر دولتي چه تعريفي دارد و وزارت ارشاد از چه فيلمي حمايت مي کند.

در جشنواره سال گذشته عدم نمايش چند فيلم مثل آتشکار، صد سال به اين سال ها، خاک آشنا و... واکنش هاي متفاوتي را ميان اهالي مطبوعات و مخاطبان سينما بر انگيخت. بنابراين امسال داستان چنين پيش رفت که از ابتدا فيلم هايي که در مرحله فيلمنامه با تفکرات نظام همسو نبود به بهانه هاي مختلف متوقف شدند. تهيه کنندگان و کارگردانان اين فيلمنامه ها پاسخ مشخصي دريافت نمي کردند و آنقدر معطل مي شدند که يا فصل را از دست مي دادند و يا از خير ساختن فيلم مي گذشتند.

در سوي ديگر فيلم هايي هم بودند که از سد دريافت پروانه ساخت به دليل لابي هاي تهيه کنندگانشان گذشتند اما بعد تر در زمان دريافت پروانه نمايش با مشکل رو به رو شدند. يکي از اين فيلم ها کتاب قانون ساخته مازيار ميري بود. اين فيلم يک طنز اجتماعي است درباره دختري خارجي که مي خواهد با مردي ايراني ازدواج کند و در اين ميان پاي مسائل مذهبي به ميان کشيده مي شود. فيلم با مشکل اساسي در شوراي صدور پروانه نمايش رو به رو شد و البته چون از فيلم هاي ويترين ساز جشنواره هم بود، وزارت ارشاد تهيه کننده وکارگردان را واداشت تا سر فرصت از نو بخش هايي را فيلمبرداري کنند و فيلم را به نحوي که مسئولين مي خواهند سامان دهند.
اين اتفاق در مورد فيلم صد سال به اين سال ها ساخته سامان مقدم هم رخ داد. پس از يک سال تهيه کننده تصميم گرفت نظرات وزارت ارشاد را بپذيرد و با جرح و تعديل پروانه نمايش را براي نمايش در سال جديد دريافت کند. شنيده مي شود که بهمن فرمان ارا نيز به خواسته ارشاد تن داده و 8 دقيقه از فيلم خود را کوتاه کرده است. اين مسئله به حذف يکي از سکانس هاي مهم فيلم يعني قتل نويسنده اي در داستان انجاميده است.

البته امسال نام هايي مانند بهرام بيضايي، واروژکريم مسيحي،پرويز شهبازي، کمال تبريزي نيز فيلم هاي خود را براي شرکت در جشنواره ارائه داده اند که بايد منتظر واکنش هيات انتخاب پشت پرده در برخورد با آنها بود و به احتمال بسيار چالش امسال اين فيلم ها خواهند بود.

در کنار اين نام ها فيلمسازاني هم هستند مثل مسعود ده نمکي که آثار طراز نظام را توليد کرده اند. در اين ميان نام فيلم ملک سليمان به کارگرداني شهريار بحراني هم به گوش مي رسد که فيلم فاخر دولت نهم بوده و با بودجه اي هفت ميليارد توماني توليد شده است.

جشنواره بيست و هفتم برايند فرهنگي دولت نهم به شمار مي آيد. سينمايي که تا اين حد سرگشته و مبتذل نبوده، سينمايي که سايه ها براي آن تصميم مي گيرند. اين سينما و تصميم گيري هاي مديران آن بسياري را به سمت تلويزيون کوچ داد و عرصه را به دست آناني سپرد که سفارش خود را از گيشه مي گيرند و تنها به سينما به چشم يک دکان نگاه مي کنند.